Tarımsal Araştırma Enstitüsü (TAE), Türkmenköy İstasyonu'nda 2014 yılında 21 zeytin çeşidiyle kurduğu adaptasyon parselinde öne çıkan çeşitlerin tanıtımını yaptı. Etkinlikte erkencilik, yağ verimi, sofralık kalite ve genel verim bakımından dikkat çeken çeşitler hakkında katılımcılara bilgi aktarıldı.
TAE Müdürü Cem Karaca, adaptasyon çalışmalarının uzun soluklu bir süreç olduğuna dikkat çekerek 2010'da başlatılan çalışmaların sonuçlarının bugün alınmaya başlandığını söyledi. Karaca, adaya getirilen yeni zeytin çeşitlerinin denenmesinin devlet tarafından üstlenilmesinin büyük önem taşıdığını, zira üreticilerin bahçelerini TAE'nin deneme sonuçlarına göre kurduğunu vurguladı.
TAE Ziraat Yüksek Mühendisi Hüseyin Karanfil ise 2010'da yerli zeytinin genotipini belirlemek amacıyla çalışma başlattıklarını, adada yaygın olarak yetiştirilen yerel tipi 2024'te "Ada Yerlisi" adıyla tescil ettirdiklerini anlattı. Karanfil, "Bu bizim için en değerli sonuçtu" ifadesini kullandı. Deneme parselinin Türkiye'den seçilen çeşitlerle kurulduğunu belirten Karanfil, zeytincilikte verimin ancak yıllar süren emeğin ardından alındığını, bu nedenle hatalı çeşit tercihinin üreticiyi ağır kayıplarla karşı karşıya bırakabileceğini, TAE'nin kuruluş amaçlarından birinin de bu tür mağduriyetlerin önüne geçmek olduğunu kaydetti.
Parselde karşılaştırma amacıyla dikilen Ada Yerlisi'nin yanı sıra 20 çeşit bulunduğunu aktaran Karanfil, ağaçların yüzde 90-95'inden verim alınmasıyla birlikte parseli 2026'da halkın ziyaretine açma kararı aldıklarını açıkladı. Karanfil, geç verime yatan çeşitlerin düşük verimli olduğu yönündeki algının yanlış çıktığını, Ada Yerlisi'nin ilk yıllarda gençlik kısırlığı nedeniyle geride kalsa da son yılda diğer çeşitlere kıyasla iyi bir gelişim gösterdiğini söyledi. Ülke koşullarını yansıtmak için sulamanın kısıtlı tutulduğunu belirten Karanfil, parsellerden birine haftada bir, diğerine ise üç haftada bir su verildiğini ifade etti.
Öne çıkan çeşitler şöyle sıralandı: iri ve sofralık Eşek Zeytini; hem sofralık hem yağlık Sarı Ulak; Gemlik; erken verime yatan, sofralık ve yağlık olmakla birlikte ağaç sarı kurduna hassas Butko; yüksek verimli Sinop 4-14; sofralık Domat; yağlık, geççi ve kuraklığa dayanıklı Girit; her yıl yüksek verim veren Uslu; yağlık ve sofralık, her yıl yüksek verimli Çilli; yerli zeytin özellikleri taşıyan ve verim yılında yüksek verim veren Memecik ile yağlık ve yüksek verimli Eğri Burun. Karanfil, çalışmanın henüz tamamlanmadığını ve bilimsel rapor hazırlanacağını, öne çıkan çeşitlerin fidan ithalatına izin verilmesi talebinin ise ilgili bakanlığa iletildiğini bildirdi.
Karanfil, zeytinle ilgili yasal düzenlemelerin hayata geçirildiğini, tağşiş ve yağ asidi ölçümü yapılabilen bir laboratuvar kurulduğunu, ancak kalite göstergelerinden biri olan polifenol değerini ölçme imkânının henüz bulunmadığını belirtti. Kıbrıs'ın kurak iklimi nedeniyle strese giren ağaçların meyvelerinde polifenol oranının yükseldiğini, bunun ülkeyi zeytinyağı açısından ayrıcalıklı kıldığını vurgulayan Karanfil, kaliteli yağ için hasadın meyve yeşilken, en geç siyah benekler görüldüğünde yapılması gerektiğini söyledi. Ülkede ezilen zeytinin genellikle 25-30 dakika bekletilip yüksek sıcaklıkta sıkıldığını aktaran Karanfil, Yunanistan'da ziyaret ettiği bir değirmende siyah zeytinin kabul edilmediğini, hamurun 1 saat 45 dakika bekletilerek 22 derecede sıkıldığını anlattı. TAE, zeytin çalışmalarını Türkiye Kalkınma ve Ekonomik İş Birliği Ofisi'nin desteğiyle sürdürüyor.
